288. Obozy koncentracyjne – wprowadzenie do tematyki opowiadań Tadeusza Borowskiego

Obozy koncentracyjne – wprowadzenie do tematyki opowiadań Tadeusza Borowskiego

1. Obóz koncentracyjny to miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych za niewygodne dla władz. Może służyć różnym celom: od czasowego odosobnienia przez przymusową pracę niewolniczą po fizyczną eksterminację[1]. Pojęcie obozu koncentracyjnego jest szerokie: od rodzaju zwykłego więzienia w postaci baraków na ogrodzonym i strzeżonym terenie po „fabrykę śmierci”, czyli miejsce koncentracji ludzi przed ich celową zagładą w specjalnie w tym celu skonstruowanych urządzeniach (głównie w komorach gazowych), a następnie likwidacji ciał (krematorium). Ten ostatni rodzaj obozów koncentracyjnych, nazywany też obozami zagłady, tworzony był przede wszystkim przez Niemcy hitlerowskie.

2. Niemieckie obozy koncentracyjne – pierwsze niemieckie obozy koncentracyjne powstały w III Rzeszy w 1933 r. umieszczano w nich obywateli niemieckich uznawanych za wrogów państwa. Po wybuchu wojny hitlerowcy utworzyli na terenie Niemiec i okupowanych krajów ponad 9000 obozów koncentracyjnych. Trafiała tam inteligencja z podbitych krajów, osoby związane z ruchem oporu, a także ofiary ulicznych łapanek, jeńcy oraz przedstawiciele narodowości przeznaczonych do eksterminacji. Podczas II wojny światowej w obozach przebywało łącznie 18 milionów osób, z czego 11 milionów poniosło śmierć. Część obozów koncentracyjnych została zamienionych w obozy zagłady. Różnice między obydwoma rodzajami były niewielkie – w obozach koncentracyjnych uśmiercano więźniów po wcześniejszym ich wykorzystaniu do niewolniczej pracy, w obozach zagłady ludność była przeznaczona do natychmiastowej eksterminacji.

Na terenie Polski:

- Stutthof (w miejscowości Sztutowo 36 km od Gdańska)

- Auschwitz-Birkenau (w Oświęcimu i Brzezince)

- Belzec (nieopodal wsi Bełżec i linii kolejowej Lublin-Lwów)

- Gross-Rosen (w rejonie Rogoźnicy na trasie Strzegom-Legnica)

- Kulmhof (Chełmno w Wielkopolsce)

- Lublin-Majdanek (w Lublinie)

- Plaszow (w Płaszowie pod Krakowem)

- Sobibor (4 km od wsi Sobibór, niedaleko linii kolejowej łączącej Chełm z Włodawą)

- Treblinka (w lasach nad Bugiem, wzdłuż linii kolejowej Siedlce-Małkinia)

3. Auschwitz-Birkenau

Obóz został założony przez Niemców w połowie 1940 r. na przedmieściach Oświęcimia. Początkowo miał to być kolejny z obozów koncentracyjnych, ale od 1942 r. stał się również największym ośrodkiem bezpośredniej, natychmiastowej zagłady Żydów. Jako jedyny obóz koncentracyjny na świecie znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO[2] pod nazwą „Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945)”. W skład kompleksu KL Auschwitz weszły:

- Auschwitz I (Oświęcim) – pierwszy obóz, tzw. „obóz macierzysty”, głównie pracy przymusowej, pełniący wówczas funkcję centrum zarządzającego dla całego kompleksu,

- Auschwitz II – Birkenau (Brzezinka) – początkowo obóz koncentracyjny, potem także miejsce masowej eksterminacji wyposażone w komory gazowe i krematoria,

- Auschwitz III – Monowitz (Monowice) – obóz pracy przymusowej w fabryce Buna-Werke koncernu IG Farben (Zakłady Chemiczne, niemiecki koncern chemiczny przemysłu farbiarskiego).

---

[1] Eksterminacja – zbrodnia przeciwko ludzkości obejmująca celowe wyniszczenie całych lub części narodów, grup etnicznych, religijnych lub rasowych

[2] Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO

278. Łagry (notatka wprowadzająca do tematyki „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego)

Łagry (notatka wprowadzająca do tematyki Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego)

Łagier to obóz pracy przymusowej w Związku Radzieckim (1919-1987), w którym więźniów zmuszano do ciężkich robót, powodujących często wyniszczenie i śmierć.

Gułag to system obozów pracy przymusowej w ZSRR, w którym więźniami byli zarówno przestępcy kryminalni, jak i osoby uznawane za społecznie niepożądane lub politycznie podejrzane.

System obozów powstał wkrótce po rewolucji październikowej. Sieć łagrów składała się w szczytowym okresie z kilku tysięcy obozów pracy przymusowej rozlokowanych na terenie całego ZSRR. W obozach panowały skrajnie złe warunki bytowe, zbliżone do panujących w niemieckich obozach koncentracyjnych, a umieszczeni w nich ludzie byli przymuszani do wycieńczającej, niewolniczej pracy.

Ideologicznym celem obozów była „reedukacja przez pracę”, a więźniowie nie byli przeznaczeni do zagłady, w rzeczywistości jednak niektóre obozy stanowiły miejsca faktycznej eksterminacji „wrogów ustroju”. Więźniowie wykonywali najgorsze rodzaje pracy, takie jak roboty ziemno-budowlane, w kamieniołomach, kopalniach, przy wyrębie lasu, budowie linii kolejowych, rurociągów, mostów itd. Złe warunki i przeciążenie pracą powodowały masową śmiertelność. Szacuje się, że w obozach tego systemu uśmiercono od początku do 1956 r. około 42 mln ludzi oraz od 10 do 30 mln tych, którzy zmarli nie w samych obozach, lecz na skutek chorób i wycieńczenia już po ich opuszczeniu.

274. Podstawowe informacje o getcie – wprowadzenie do lektury „Zdążyć przed Panem Bogiem”

Podstawowe informacje o getcie – wprowadzenie do lektury Zdążyć przed Panem Bogiem

Getto to odizolowana część miasta, przeznaczona dla zamieszkania mniejszości narodowej, etnicznej, kulturowej lub religijnej, poza którą nie wolno tejże społeczności zamieszkiwać.

W krajach okupowanych przez hitlerowców w czasie II wojny światowej władze okupacyjne tworzyły zamknięte i strzeżone getta, w których przymusowo osiedlano ludność żydowską z danego terenu. Getta te były otoczone murem strzeżonym od zewnątrz i całkowicie zależne od dostaw żywności oraz energii.

Przed wybuchem II wojny światowej ludność żydowska stanowiła 35% ogółu ludności Rzeszowa. Getto w Rzeszowie zostało utworzone w połowie grudnia 1941 r. Znalazło się w nim 11 000-16 000 Żydów, pod koniec czerwca 1942 r. było w nim już 23 000 osób. W lipcu 1942 r. ze stacji Staroniwa wywieziono do obozu zagłady w Bełżcu około 14 000 mieszkańców. Ostatecznie getto rzeszowskie zlikwidowano na początku września 1943 r.

W listopadzie 1940 r. Niemcy utworzyli w Warszawie, na terenie około 3 km², getto. Zamknięto w nim około pół miliona osób, z czego do 1942 r. prawie 100 000 zmarło na skutek głodu i złych warunków sanitarnych. Ponad 300 000 deportowano do Treblinki. Decyzja o likwidacji getta w Warszawie, podjęta w ramach realizowanego przez Niemców planu całkowitej zagłady Żydów europejskich, stała się główną przyczyną wybuchu powstania 19 kwietnia 1943 r. W getcie było jeszcze około 50 000-70 000 kobiet, mężczyzn i dzieci. Likwidację warszawskiego getta rozpoczęto w przeddzień ważnego dla Żydów święta Paschy. Kilkuset powstańców żydowskich, m.in. z Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskiego Związku Wojskowego pod dowództwem Mordechaja Anielewicza podjęło nierówną walkę, która trwała około miesiąca. 16 maja 1943 r. likwidator getta, Jürgen Stroop, rozkazał zburzyć Wielką Synagogę przy ul. Tłomackiej.

Zginęło około 7 000 Żydów zabitych na terenie getta. Pozostali zostali wywiezieni do obozów zagłady.

263. Charakterystyka człowieka zlagrowanego (opowiadania Tadeusza Borowskiego)

Charakterystyka człowieka zlagrowanego (opowiadania Tadeusza Borowskiego)

Opowiadania „obozowe” Tadeusza Borowskiego wzbudziły kontrowersje. Zarzucano autorowi fałszowanie rzeczywistości obozowej, cynizm i przestępstwa popełnione rzekomo w obozie. Ten ostatni zarzut wynikał z błędnego przypuszczenia, że bohater opowiadań Borowskiego i autor to jedna i ta sama osoba.

Najważniejszym problemem opowiadań jest wpływ obozu koncentracyjnego na psychikę i kodeks etyczny człowieka. Każdy, kto znajdzie się w lagrze, ma do wyboru kilka modeli postaw. Może walczyć z rzeczywistością obozową, próbować uciec, buntować się, poddać się, zrezygnować z walki, odebrać sobie życie. Może też przystosować się do warunków obozowych poprzez dopasowanie swojego kodeksu etycznego do kodeksu obozowego. Ta ostatnia postawa charakteryzuje tzw. „człowieka zlagrowanego”. Aby przeżyć, robi on to czyimś kosztem. W rzeczywistości obozowej dochodzi u niego do absolutnego przewartościowania zasad życiowych. Zanika etyka chrześcijańska, przestaje obowiązywać dekalog. Żeby przeżyć, należy coś ukraść, kogoś narazić na śmierć, na agresję odpowiadać agresją, a nie nadstawiać drugi policzek.

261. Obraz rzeczywistości obozowej w opowiadaniach Tadeusza Borowskiego

Obraz rzeczywistości obozowej w opowiadaniach Tadeusza Borowskiego

Życie w obozie śmierci wyznaczały codzienne apele, ciężka, wyczerpująca praca fizyczna, głodowe racje żywieniowe (zupa z pokrzyw i kawałek chleba), przychodzące transporty ludzi. Dominującym uczuciem był głód, co sprawiało, że dopuszczano się czynów amoralnych. Stałe obcowanie ze śmiercią przyczyniało się do zobojętnienia. Śmierć już nie przerażała, czasem wiązała się z korzyścią (np. przywłaszczeniem mienia ludzi z transportu: żywności, odzieży itp.), niekiedy przybierała formę upiornej zabawy w „oko”.

Więźniowie mieszkali w budynkach murowanych (Auschwitz) lub w drewnianych barakach) Birkenau, w których zajmowali niewielkie prycze. Chodzili ubrani w pasiaki. Podczas pracy pilnowali ich więźniowie funkcyjni lub esesmani. Jakiekolwiek przewinienie było karane (torturami lub śmiercią). Kobiety wykorzystywano do eksperymentów medycznych, stawały się ofiarami przemocy seksualnej. Niektóre handlowały swoim ciałem, oddawały się w zamian za jedzenie.

Oprócz stałego zagrożenia śmiercią oraz ustawicznej walki o życie pisarz przedstawił wzajemne relacje między ludźmi przebywającymi w lagrze: wspólne spędzanie czasu, rozmowy, wskazówki udzielane innym odnośnie pracy i przetrwania, dzielenie się jedzeniem z paczek, „organizowanie” żywności, handel wymienny. Zaakcentował również wrogie ich nastawienie do siebie i skłonność do wyrządzania krzywdy (np. Iwan bije Żyda Beckera za zjedzenie miski kaszy, pogardliwy stosunek Tadka do Beckera, obojętność wobec skazanych na zagładę).

260. Bohaterowie "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall

Bohaterowie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall

1. Marek Edelman – stracił matkę, kiedy miał 14 lat. Pochodził z mało znaczącej rodziny, uczył się słabo, był biedny i samotny, nie miał nawet domu. Żyjąc w getcie, pełnił rolę szpitalnego posłańca. Każdego dnia wychodził za mury, zanosząc próbki krwi do laboratorium. Posiadał specjalną przepustkę, dzięki której mógł się w miarę swobodnie poruszać po części aryjskiej, a jednak nigdy nie wykorzystał jej, aby uciec. Sam nie potrafił wyjaśnić, dlaczego.

Przez cały czas starał się być aktywny, bierność kojarzyła mu się ze śmiercią. W momencie wybuchu powstania w getcie miał 22 lata. Sytuacja, w jakiej się znalazł, wymagała od niego zdecydowania, opanowania, a czasem nawet bezwzględności. Miał możliwość uratowania niektórych osób z Umschlagplatzu, ale nie mógł pomóc wszystkim, dlatego musiał dokonywać dramatycznych wyborów. Musiał odmówić matce pragnącej ocalić córkę, ponieważ wolał uwolnić ważną łączniczkę. W chwili paniki potrafił uderzyć kogoś w twarz, by przywołać go do rozsądku.

Okazało się, że Edelman posiada zdolności przywódcze. Ludzie sami zwracali się do niego z pytaniem, co robić dalej. Oczekiwali, że ich poprowadzi. Po samobójczej śmierci Anielewicza został przywódcą powstania. Był praktyczny i rzeczowy. Czuł się odpowiedzialny za ludzi, którzy mu zaufali. Nie popełnił samobójstwa, choć nie wierzył, że może przeżyć.

Rzeczywistość powojenna okazała się dla niego nieprzyjazna, długo nie mógł się w niej odnaleźć. Oczekiwano od niego, że będzie odgrywał rolę bohatera i tworzył legendę powstania, podczas gdy Edelman pragnął odkryć prawdę, niezależnie od tego, jaka ona była.

Jako dojrzały mężczyzna i doświadczony kardiochirurg miał w sobie wiele z młodzieńca starającego się ocalić choćby jedno istnienie na Umschlagplatzu. Walka ze śmiercią nadawała jego życiu sens, odnajdywał wówczas w sobie nowe pokłady energii. Pozostał również człowiekiem upartym i zdeterminowanym.

2. Mordechaj Anielewicz – był pierwszym komendantem ŻOB-u. Choć miał w sobie wiele wigoru i początkowo wierzył w powodzenie powstania, nie był gotów do pełnienia tak odpowiedzialnej roli. Przewaga wroga załamała go. Nie brał udziału w żadnej akcji, gdy ładowano ludzi do wagonów. Przekonany o nieuchronności śmierci, zastrzelił swoją dziewczynę, a potem popełnił samobójstwo.

Przed wojną mieszkał na Solcu. Był zdolny i oczytany. Jego uboga matka sprzedawała ryby, a kiedy były nieświeże, kazała mu malować ich skrzela na czerwono.

3. Arie Wilner – przedstawiciel ŻOB-u poza gettem, zdobywał dla walczących broń. W 1943 r. został aresztowany. Mimo okrutnych tortur gestapo nie wydał współpracowników. Uwolniony dzięki interwencji Grabowskiego, przeszedł za mury getta i walczył w oddziale Anielewicza, razem z nim i grupą około 80 osób 8 maja 1943 r. popełnił samobójstwo.

4. Antek (Icchak Cukierman) – następca „Jurka” Wilnera po stronie aryjskiej i zastępca Anielewicza, opuścił getto tuż przed wybuchem powstania. Po wojnie emigrował, kiedy ukazał się wywiad z Edelmanem, miał zastrzeżenia do podanej liczby powstańców. On sam starał się ukazywać ten zryw w sposób heroiczny, nawet wbrew prawdzie.

5. Adam Czerniaków – przewodniczący Rady Żydowskiej, popełnił samobójstwo dzień po rozpoczęciu akcji „przesiedlania ludności na Wschód”.

6. Michał Klepfisz – członek ŻOB-u, uczestnik powstania, zginął, ratując grupę Edelmana. Był zdolnym inżynierem, cichym i spokojnym człowiekiem gotowym do poświęceń. Zasłonił sobą karabin maszynowy, by inni mogli uciec do kanałów. Pośmiertnie został uhonorowany Krzyżem Virtuti Militari[1].

7. Celina (Cywia Lubetkin) – dziewczyna, która walczyła w powstaniu, razem z Edelmanem zdołała uciec kanałami. Przeżyła wojnę, ale nigdy nie chciała opowiadać o tamtych wydarzeniach. Wyjechała do Izraela i pracowała w kibucu[2].

8. Krystyna Krahelska – piękna dziewczyna o jasnych włosach, która była modelką dla Nitschowej projektującej pomnik Syreny. Edelman widzi w niej symbol pięknej śmierci – umarła podczas powstania warszawskiego wśród słoneczników.

9. Pola Lifszyc – dziewczyna o nieżydowskiej urodzie. Edelman zdołał wyprowadzić ją z Umschlagplatzu, jednak ona dobrowolnie dołączyła następnego dnia do wywożonych, kiedy zobaczyła wśród nich swoją matkę.

10. Tosia Tenenbaumówna – młoda i wesoła dziewczyna, Żydówka. Matka oddała jej swój numerek życia. Zakochana Tosia przeżyła jeszcze kilka szczęśliwych miesięcy z ukochanym. Zginęła w czasie powstania.

11. Frania – otrzymała tzw. numerek życia, później sama ocaliła kilka osób.

12. Teodozja Goliborska – lekarka pracująca w szpitalu w getcie. Zajmowała się badaniem ludzi umierających z głodu, napisała pracę Choroba głodowa. Badania kliniczne nad głodem wykonane w getcie warszawskim w 1942 roku. Dzielnie zniosła rewizję mieszkania, w którym ukryła broń i pieniądze. Wykupiła z gestapo Henryka Wolińskiego, płacąc za niego perskim dywanem. Przeżyła wojnę i wyjechała do Australii.

13. Profesor (Jan Moll) – wybitny lekarz, czuły na punkcie etyki zawodowej. Przeprowadzał operacje serca. Żywił ciągłą obawę, że może zostać posądzony o eksperymentowanie na ludziach. Człowiek wykształcony i wszechstronny, znał kilka języków obcych, pasjonował się muzyką, miał nienaganne maniery.

14. Elżbieta Chętkowska – lekarka pracująca z Edelmanem, współautorka pracy Zawał serca. Dochody ze sprzedaży publikacji posłużyły do ufundowania nagrody jej imienia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kardiochirurgii.

15. Pan Rudny – pacjent Profesora, po szczęśliwie zakończonej operacji co roku kupował trzy bukiety: dla Profesora, Edelmana i na grób dr Chętkowskiej.

16. Abraham Blum – członek ŻOB-u, w czasie ucieczki połamał sobie nogi i czekał na śmierć z rąk gestapowców.

17. Luba Blum – żona Abrahama, prowadziła szkołę dla pielęgniarek. Po wojnie zorganizowała dom dziecka dla ocalałych Żydów.

18. Henryk Woliński („Wacław”) – kierownik referatu żydowskiego w Głównej Komendzie Armii Krajowej. Pośredniczył między ŻOB-em a Komendą. Autor meldunków radiowych o sytuacji w getcie. Po aresztowaniu przez gestapo został wykupiony przez Teodozję Goliborską za perski dywan.

19. Zalman Frydrych – przemycał broń z aryjskiej strony. Podczas akcji ewakuacyjnej, gdy Niemcy podpalili teren fabryki szczotek, celnie strzelił z karabinu w reflektor, czym umożliwił dalszą ucieczkę. Nie przeżył powstania w getcie.

---

[1] Virtuti Militari – najwyższe polskie odznaczenie wojskowe, nadawane za wybitne zasługi bojowe, ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

[2] Kibuc – spółdzielcze gospodarstwo rolne w Izraelu.

257. Kultura przedmieść w twórczości Mirona Białoszewskiego

Kultura przedmieść w twórczości Mirona Białoszewskiego

Ballada z makaty – przedmiotem opisu w wierszu jest wytwór kultury jarmarcznej – ręcznie wykonana makatka. Jest to przedmiot kiczowaty, tandetnie wykonany. Na jego podstawie poeta tworzy sielski obraz rodem z ludowych przyśpiewek. Przywołuje przestrzeń kultury przedmieść nie tylko przez opis, ale również przez język pełen dialektyzmów, kolokwializmów i błędów.

Rozprawa o stolikowych baranach – utwór ten przenosi czytelnika na bazar warszawskiej Pragi, gdzie podmiot liryczny obserwuje wielkanocne baranki sprzedawane na straganach. Widok ten budzi w nim wiele zaskakujących skojarzeń. Są to skojarzenia wizualne, lecz zarazem intelektualne, wiodące ku dziełom sztuki bardziej odległym od jarmarcznego prymitywizmu, ale w jakiś sposób go przypominającego (np. rzeźby asyryjskie[1] z kręconymi rogami czy słynna statuetka egipskiej królowej Nefretete[2]). Kultura Grecji z czasów Homera była pasterska, a wśród przejawów tzw. kultury oryniackiej[3] odnajdujemy figuralną rzeźbę zwierzęcą.

Obok opisu tandetnych, czerwonych chorągiewek i zdobień ze stłuczonego lusterka autor przywołuje tradycję Homera, który w swym eposie pisał o owcach wypasanych w Helladzie. Poeta pokazuje, że nawet w rzeczach pospolitych można odnaleźć odwołania do wielkich tradycji.

Karuzela z madonnami – wiersz należy do cyklu Ballad peryferyjnych (podobnie jak Ballada z makaty i Rozprawa o stolikowych baranach). Już sam tytuł cyklu zwraca uwagę na tematykę – zainteresowanie peryferyjnością, kulturą podwórkową, folklorem, kiczem.

Tematem wiersza jest zabawa w wesołym miasteczku na przedmieściach. Utwór przedstawia poetycki obraz dziewcząt bawiących się na karuzeli. Ukazana w wierszu rozrywka jest tandetna, należy do przejawów kultury niskiej. Bryczki pomalowane są na jaskrawe kolory, końskie grzywy – uczesane w anglezy (długie, spiralne loki), siodła – obszyte kolorowymi tkaninami wykończonymi frędzlami. Kiczowatość podkreśla także muzyka z płyty gramofonowej. Codzienność wesołego miasteczka miesza się w wierszu z kulturą wysoką, gdyż widok dziewcząt na karuzeli kojarzy się podmiotowi lirycznemu z wizerunkami Madonny z obrazów Leonarda da Vinci i Rafaela Santi, a słowo „magnifikat” nawiązuje do hymnu wypowiedzianego przez Maryję w Ewangelii św. Łukasza („Wielbi dusza moja Pana...”). Zderzenie ze sobą tandetnej kultury jarmarcznej z kulturą wysoką jest zabiegiem celowym. Białoszewski wprowadza w obręb banalnej codzienności i tandetnej rozrywki elementy sakralne, dając wyraz swojej fascynacji kulturą przedmieść, jarmarków, ulicznej zabawy i dowartościowując ją.

Kompozycja wiersza imituje kolisty ruch karuzeli, jego zmienną dynamikę.

---

[1] Asyria – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii (obecnie północny Irak) istniejące od II połowy III w. p.n.e. do I połowy I w.n.e.

[2] Neferneferuaton-Nefertiti (często Nefretete) – Piękna, która nadchodzi/nadeszła; żona faraona Echnatona z XVIII dynastii.

[3] Kultura oryniacka (40-20 tys. lat temu) – kultura narzędzi odłupkowych i klingowych, a także kościanych i rogowych, rozwijająca się w Europie, Azji, Afryce Północnej; w Polsce na południu (koło Krakowa) i południowym zachodzie (Śląsku). Szerzycielem kultury jest Homo sapiens sapiens. W tym okresie pojawiają się pierwsze przedmioty ozdobne, figurki kobiece znane dziś pod określeniem paleolitycznej Wenus, malarstwo jaskiniowe, kult grzebania zmarłych i pierwsze trwałe domostwa.

254. Stanisław Barańczak jako przedstawiciel Nowej Fali

Stanisław Barańczak jako przedstawiciel Nowej Fali

Wypełnić czytelnym pismem – wiersz pochodzi z tomu Jednym tchem, reprezentującego poetykę nowofalową. Utwór został napisany w konwencji protokołu lub ankiety, na którą składa się także tytuł. Poeta wykorzystał tutaj język urzędowy w funkcji parodystycznej, dzięki czemu osiągnął podwójny efekt: z jednej strony zdemaskował fałsz komunistycznej nowomowy, z drugiej natomiast dociera do paradoksów języka.

Wiersz został skonstruowany na zasadzie kolażu fraz pochodzących z urzędowego kwestionariusza i wyrażeń wprowadzonych przez samego poetę. W ten sposób pytania komunistycznej ankiety stają się skrajnie absurdalne. Mowa urzędowa sama obnaża własną niedorzeczność, np. bezosobowe pytanie „urodzony?” zostaje zestawione z umieszczoną w nawiasie instrukcją wypełniania ankiety: „tak, nie, niepotrzebne skreślić”. Poeta zauważa pewną właściwość systemu komunistycznego, w którym człowieka ocenia się z punktu widzenia jego przydatności do celów systemu. Jednostka staje się jedynie trybem w wielkim, kolektywistycznym planie.

Kolejne wersy tekstu budują wyrazisty portret człowieka uwikłanego w system politycznego zniewolenia, który zabija w nim wszelki indywidualizm, zamyka w schemacie i inwigiluje. Człowiek zniewolony jest bez przyszłości.

Widokówka z tego świata – wiersz pochodzi z tomu o tym samym tytule, wydanego w 1998 r. widać w nim zmianę tematyki w stosunku do wczesnych wierszy nowofalowych. Jest tekstem o wymiarze egzystencjalnym i metafizycznym. Ma formę monologu skierowanego do Boga. Jest to bowiem rodzaj pozdrowień wysłanych przez kogoś, kto egzystuje na kuli ziemskiej do istoty pozaziemskiej. Poeta wykorzystuje formę pocztówki, czyli zbioru konwencjonalnych formuł w funkcji intymnego dialogu z Bogiem.

Zasadniczym pomysłem konstrukcyjnym wiersza jest kontrast pomiędzy człowiekiem i Bogiem. Dzieli ich przestrzeń, czas i ciało. Przyjęcie konwencji charakterystycznej dla pocztówki sugeruje, że świat nie jest domem człowieka, ale miejscem pobytu tymczasowego. Zwrot „szkoda, że Cię tu nie ma” wskazuje, że w świecie bez Boga człowiek został pozostawiony samemu sobie. Ograniczeniem egzystencjalnym jest ludzka cielesność, w którą z natury wpisane jest cierpienie. Podmiot liryczny zadaje Bogu pytania o Jego egzystencję i naturę. Bóg w wierszu nie odpowiada, pozostaje jedynie potencjalną możliwością. Barańczak nie neguje Jego istnienia, ale jednocześnie ukazuje Go jako obojętnego, milczącego, bardzo dalekiego.