128. Biblia w języku zapisana

Biblia w języku zapisana.

Pod pojęciem biblizmów w języku polskim rozumiemy wyrazy utrwalone, stałe związki wyrazowe, które pochodzą z języka polskich przekładów Biblii lub powstały pod wpływem treści Biblii.

Biblizmy	Znaczenie bliblijne	Znaczenie współczesne
przenieść się na łono Abrahama	„Umarł żebrak, i aniołowie zanieśli go na łono Abrahama.” [Łk 16,22] w przypowieści o bogaczu i Łazarzu łono Abrahama jest metaforą życia pozagrobowego	umrzeć
jabłko Adama	[Rdz 3, 1 – 24]	chrząstka tarczowata tworząca wyniosłość krtaniową, widoczna zwłaszcza u szczupłych mężczyzn; legenda głosi, że to kawałek zakazanego owocu (jabłka z drzewa wiadomości dobrego i złego) uwiązł biblijnemu Adamowi i jego potomstwu w gardle
w stroju Adamowym	„Chociaż mężczyzna i jego żona byli nadzy, nie odczuwali wobec siebie wstydu.” [Rdz 2, 25]	nago
alfa i omega	„Jam jest Alfa i Omega, mówi Pan Bóg, Który jest, Który był i Który przychodzi, Wszechmogący.” [Ap 1, 8]	początek i koniec, absolutny autorytet w jakiejś dziedzinie
od Annasza do Kajfasza	„(...) pojmali Jezusa, związali Go i zaprowadzili najpierw do Annasza. Był on bowiem teściem Kajfasza, który owego roku pełnił urząd arcykapłański. (...) Następnie Annasz wysłał Go związanego do arcykapłana Kajfasza.” [J 18, 13 – 24] Annasz – arcykapłan żydowski w latach 6 – 15, teść Kajfasza. Kajfasz – arcykapłan żydowski (18 – 36) i przewodniczący Wysokiej Rady w czasie procesu Jezusa	chodzić dla załatwienia jakiejś sprawy od jednego urzędu (człowieka) do drugiego bez rezultatu
cham	„Noe był rolnikiem i on to pierwszy zasadził winnicę. Gdy potem napił się wina, odurzył się nim i leżał nagi w swym namiocie. Cham, ojciec Kanaana, ujrzawszy nagość swego ojcapowiedział o tym dwu swym braciom, którzy byli poza namiotem. Wtedy Sem i Jafet wzięli płaszcz i trzymając go na ramionach weszli tyłem do namiotu i przykryli nagość swego ojca; twarzy swych zaś nie odwracali, aby nie widzieć nagości swego ojca.” [Rdz 9, 20 – 23] Cham zgrzeszył, spojrzawszy na upitego winem, nagiego ojca i wzywając braci, aby przyszli popatrzeć. Noe  pośrednio ukarał Chama, przeklinając jego syna Kanaana	człowiek ordynarny, grubiański, nieokrzesany, z niższej warstwy społecznej
ciemności egipskie	„I rzekł Pan do Mojżesza: «Wyciągnij rękę ku niebu, a nastanie ciemność w ziemi egipskiej tak gęsta, że można będzie dotknąć ciemności». Wyciągnął Mojżesz rękę do nieba i nastała ciemność gęsta w całej ziemi egipskiej przez trzy dni. Jeden drugiego nie widział i nikt nie mógł wstać z miejsca swego przez trzy dni.” [Wj 10, 21 – 23] dziewiąta z dziesięciu plag spuszczonych przez Boga na Egipt za to, że faraon nie chciał wypuścić Izraelitów z Egiptu	wielka, gęsta, nieprzenikniona ciemność
nie czyń drugiemu, co tobie niemiło	„Czym sam się brzydzisz, nie czyń tego nikomu!” [Tb 4, 15]	przysłowie
duch ochoczy, ale ciało mdłe	„Czuwajcie i módlcie się, abyście nie ulegli pokusie; duch wprawdzie ochoczy, ale ciało słabe.” [Mt 26, 41] słowa Jezusa skierowane do śpiących apostołów, na chwilę przed zdradą Judasza	chciałoby się coś wykonać, ale brakuje niezbędnych do tego sił fizycznych
gehenna	„Następnie splugawił Palenisko – Zgrozę w Dolinie Synów Hinnoma, aby już nikt odtąd nie przeprowadza swego syna lub swojej córki przez ogień na cześć Molocha.” [2 Krl 23, 10] Gehenna (gĕbnēhinnōm) – dolina synów Hinnoma znajdująca się na płd. – zach. od Jerozolimy, zbudowano w niej ołtarz Molochowi i palono żywcem dzieci w ofierze, kult ten zlikwidował król Jozjasz	bolesne, ciężkie przejście, wielkie i długotrwałe cierpienie psychiczne lub fizyczne, męczarnie
herod – baba	Herod – król starożytnej Judei, który pod koniec życia stał się okrutnym tyranem, nakazał stracić konkurentów do tronu, jemu też Biblia przypisuje rzeź niewiniątek [Mt 2, 1 – 18]	kobieta despotyczna, brutalna, skłonna do kłótni
hiobowe wieści	[Hi 1, 13 – 19]	wiadomości złe, tragiczne, przerażające
trąba jerychońska	„Lud wzniósł okrzyk wojenny i zagrano na trąbach. Skoro tylko usłyszał lud dźwięk trąb, wzniósł gromki okrzyk wojenny i mury rozpadły się na miejscu. A lud wpadł do miasta, każdy wprost przed siebie, i tak zajęli miasto.” [Joz 6, 20] opowieść biblijna o zdobyciu miasta Jerycho głosi, że gdy siódmego dnia oblężenia siedmiu kapłanów siedmioma trąbami zatrąbiło siedem razy, mury Jerycha upadły (głos trąb wzmocniony był krzykiem oblegających)	głuptas, dureń, także plotkarz
kainowe piętno	[Rdz 4, 10 – 15]	znamię zbrodniarza, mordercy, bratobójcy
kozioł ofiarny	[Kpł 16, 7 – 10]	ktoś, na kogo rzuca się niesłusznie winę za coś, co jest negatywnie oceniane
niewierny Tomasz	[J 20, 21 – 25] tak nazwano Tomasza apostoła z powodu jego wątpliwości co do zmartwychwstania Jezusa	osoba nieufna, sceptycznie nastawiona, chcąca wszystko sprawdzić
cięty język	„Oni ostrzą jak miecz swe języki, a gorzkie słowa kierują jak strzały, by ugodzić niewinnego z ukrycia, znienacka strzelają, wcale się nie boją.” [Ps 64, 4]	dowcipny, złośliwy sposób mówienia
palcem nie kiwnąć	„Wiążą ciężary wielkie i nie do uniesienia i kładą je ludziom na ramiona, lecz sami palcem ruszyć ich nie chcą.” [Mt 23, 4]	nie zdobyć się na najmniejszy wysiłek, nic nie zrobić w jakiejś sprawie, nie pomóc
strzec jak oka w głowie	„Na pustej ziemi go znalazł, na pustkowiu, wśród dzikiego wycia, opiekował się nim i pouczał, strzegł jak źrenicy oka.” [Pwt 32, 10]	pilnować czegoś (lub kogoś) szczególnie gorliwie, troskliwie
onanizm	„Wtedy Juda rzekł do Onana: «Idź do żony twego brata i dopełnij z nią obowiązku szwagra, a tak sprawisz, że twój brat będzie miał potomstwo». Onan wiedząc, że potomstwo nie będzie jego, ilekroć zbliżał się do żony swego brata, unikał zapłodnienia, aby nie dać potomstwa swemu bratu.” [Rdz 38, 8 – 10] w prawie żydowskim istniał przepis, że brat pojmował za żonę bezdzietną wdowę po swoim bracie	Zaspokajanie popędu seksualnego bez udziału partnera, masturbacja
(coś) woła o pomstę do nieba	„Rzekł Bóg: «Cóżeś uczynił? Krew brata twego głośno woła ku mnie z ziemi!».” [Rdz 4, 10] słowa Boga do Kaina po zabójstwie Abla	coś znajduje się w okropnym stanie, wywołującym zgrozę i oburzenie, także rażąca niesprawiedliwość
pracować w pocie czoła	„W pocie więc oblicza twego będziesz musiał zdobywać pożywienie, póki nie wrócisz do ziemi (...).” [Rdz 3, 19] słowa Boga do Adama, mówiące o karze za grzech pierworodny	pracować bardzo ciężko, z wysiłkiem, z dużym nakładem pracy
nikt nie jest prorokiem we własnym kraju	„I powątpiewali o Nim. A Jezus rzekł do nich: «Tylko w swojej ojczyźnie i w swoim domu może być prorok lekceważony». I niewiele zdziałał tam cudów, z powodu ich niedowiarstwa.” [Mt 13, 57 – 58]	najtrudniej jest znaleźć uznanie wśród swoich
przedpotopowy	[Rdz 7, 1 – 24]	pochodzący z bardzo odległej epoki, przestarzały, staroświecki, nieaktualny, pochodzący z minionej epoki cywilizacyjnej i kulturowej
raj na ziemi	[Rdz 2, 8 – 15]	piękne, urocze, rozkoszne, szczęśliwe miejsce
umywać ręce	„Piłat widząc, że nic nie osiąga, a wzburzenie raczej wzrasta, wziął wodę i umył ręce wobec tłumu, mówiąc: «Nie jestem winny krwi tego Sprawiedliwego. To wasza rzecz».” [Mt 27, 24]	zrzucić z siebie odpowiedzialność, odżegnywać się od czegoś
rzeź niewiniątek	[Mt 2, 1 – 18]	egzamin, sprawdzian, którego większa część osób nie zaliczyła
rzucać perły przed wieprze	„Nie dawajcie psom tego, co święte i nie rzucajcie swych pereł przed świnie, by ich nie podeptały nogami (...).” [Mt 7, 6]	dawać coś cennego komuś, kto nie umie tego docenić
sodoma i gomora	[Rdz 19]	wielkie zamieszanie, rozgardiasz, awantura, niemoralne postępowanie, rozpusta
od stóp do głów	„Odszedł szatan sprzed oblicza Pańskiego i obsypał Hioba trądem złośliwym, od palca stopy aż do wierzchu głowy.” [Hi 2, 7]	od dołu do góry, całkowicie
wdowi grosz	[Mk 12, 41 – 44]	niewielka suma, ofiara złożona na jakiś cel kosztem wyrzeczeń, lecz z serca, przez ludzi niezamożnych
kto mieczem wojuje, od miecza ginie	„Wtedy Jezus rzekł do niego: «Schowaj miecz swój do pochwy, bo wszyscy, którzy za miecz chwytają, od miecza giną».” [Mt 26, 52]	złapać się we własne sidła, odpowiednik przysłowia: kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada
zakazany owoc	„A przy tym Pan Bóg dał człowiekowi taki rozkaz: «Z wszelkiego drzewa tego ogrodu możesz spożywać według upodobania; ale z drzewa poznania dobra i zła nie wolno ci jeść, bo gdy z niego spożyjesz, niechybnie umrzesz».” [Rdz 2, 16 – 17]	rzecz niedostępna, niedozwolona i dlatego pociągająca, pożądana
płacz i zgrzytanie zębów	„A synowie królestwa zostaną wyrzuceni na zewnątrz – w ciemność; tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.” [Mt 8, 12] ewangeliczne określenie mąk piekielnych	smutek, żałoba, rozpacz, ciężka sytuacja, zmartwienie, kłopot

127. Biblijna wizja końca świata

Biblijna wizja końca świata

Nazwa gatunku i tytuł utworu pochodzą od greckiego słowa „apokálypsis” (objawienie, odsłonięcie), oznaczającego ujawnienie boskiej tajemnicy. Tytuł Apokalipsy św. Jana zapowiada więc szczególną wizję zapisaną w tym utworze. W znaczeniu gatunkowym nazwa „apokalipsa” określa utwór opisujący czasy ostateczne, zazwyczaj w sposób symboliczny, służący mówieniu o najgłębszych tajemnicach przeznaczenia świata i losów ludzkości. W apokalipsach opisy zagłady i kosmicznej katastrofy mają sens optymistyczny – zapowiadają zbawienie i odkupienie wiernych. Posługują się one specyficznym obrazowaniem – dynamicznym, barwnym, pełnym metaforyki i przedstawień potwornych stworzeń. W Starym Testamencie do ksiąg apokaliptycznych należą Księga Izajasza, Ezechiela, Daniela. W znaczeniu przenośnym „apokalipsa” to dzisiaj także zbiorowe nieszczęście, katastrofa.

Apokalipsa św. Jana jest ostatnią księgą Nowego Testamentu. Dla chrześcijaństwa ma znaczenie zamykające i dopełniające przekaz Pisma Św., a zarazem całego Bożego objawienia. Jej miejsce w Biblii – zakończenie historii świętej – odzwierciedla też sens Apokalipsy, obejmujący wizję końca świata i ostatecznych losów ludzkich. Autorem tej księgi jest, zgodnie z tradycją, św. Jan – ostatni z dwunastu apostołów, autor najmłodszej Ewangelii kanonicznej, przedstawiający się w niej jako umiłowany uczeń Jezusa.

Apokalipsa św. Jana powstała pod wpływem wizji, którą – zgodnie ze słowami samej księgi – przeżył jej autor na wyspie Patmos, dokąd został karnie zesłany jako biskup Efezu za rządów Domicjana, około 95 r. n.e. Powstała w czasie prześladowań pierwszych chrześcijan zapoczątkowanych w 64 r. n.e. za Nerona. Księga była adresowana do chrześcijan z Azji Mniejszej. Prolog Apokalipsy św. Jana zaczyna się od słów zapowiadających, że w księdze tej zostanie przedstawione „objawienie Jezusa Chrystusa, które dał Bóg, aby ukazać swym sługom, co musi stać się niebawem”. W stanowiącym trzon Apokalipsy proroczym widzeniu pojawia się Boże Królestwo, w którym Bóg ze swego tronu wyjawia Janowi przyszłe losy całej ludzkości. Przedstawione są one w kolejnych odsłonach symbolizowanych przez siedem pieczęci księgi, siedem trąb aniołów i siedem czasz opróżnianych przez aniołów.

Objawienie w Apokalipsie św. Jana ujęte jest w formie siedmiu wizji poprzedzonych siedmioma listami kierowanymi do siedmiu kościołów symbolizujących całe chrześcijaństwo (w Efezie, Smyrnie, Pergamonie, Tiatyrze, Sardes, Filadelfii i Laodycei):

1.     pierwsza wizja – intronizacja i gloryfikacja Jezusa Chrystusa

2.     druga wizja – sądu ostatecznego

3.     trzecia wizja – niewiasty obleczonej w słońce, nękanej przez siedmiogłowego smoka

4.     czwarta wizja – siedem plag zesłanych na grzesznika

5.     piąta wizja – walka baranka ze smokiem

6.     szósta wizja – zapowiedź tysiącletniego królestwa Chrystusa

7.     siódma wizja – mieszkańców nowego Jeruzalem

Księga obfituje w prorocze wizje, obrazy, symbole, liczby i znaki, dlatego jest trudna do zrozumienia. Mimo zapowiedzi głodu, zarazy, wojen, katastrof ukazanych w wizjach, Apokalipsa ma wydźwięk optymistyczny. Pociechę wiernym niesie fakt, że Kościół ma zapewniony triumf. Księga ma wymiar ponadczasowy i uniwersalny: ukazuje zmagania się zła i dobra, chaos i upadek ludzkości oraz przywracanie ładu i sensu świata w wymiarze eschatologicznym (gr. „éschatos” – ostateczny).

Najczęściej spotykane w Apokalipsie symbole:

·        Baranek – Jezus Chrystus

·        Bestia o liczbie 666, siedmiogłowy Smok – szatan

·        Babilon – miasto grzechu i rozpusty utożsamiane czasem z Rzymem; zło świata

·        Nowe Jeruzalem – przyszłe Królestwo Boże

·        Czterej jeźdźcy Apokalipsy – wojna, zaraza, głód i śmierć

·        Siedem pieczęci – tajemnica

·        Alga i Omega – pierwsza i ostatnia litera alfabetu greckiego, czyli początek i koniec; Jezus Chrystus, Bóg, który jest początkiem i końcem wszystkiego

·        Niewiasta odziana w słońce – Matka Boża; Kościół

·        Liczba trzy – Trójca Św.; po trzykroć święty Bóg

·        Liczba cztery – symbol kosmicznej całości (cztery pory roku, cztery strony świata); tronu Bożego strzeże czworo zwierząt; po otwarciu czterech pieczęci pojawia się czterech jeźdźców Apokalipsy

·        Liczba siedem – cyfra boska; biblijna miara czasu; siódmy dzień święty, księga zamknięta na siedem pieczęci oznacza tajemnicę; siedem trąb jest zapowiedzią Bożych wyroków; smok z siedmioma głowami jest symbolem szatana

·        Liczba dziesięć – symbol doskonałości, a w znaczeniu negatywnym symbol mocy szatańskiej

·        Zwierzęta – lew, wół, orzeł i zwierzę z ludzką twarzą – symbole czterech ewangelistów (lew – św. Marek, wół – św. Łukasz, orzeł – św. Jan, zwierzę z ludzką twarzą – św. Mateusz)

·        Tęcza – symbol Bożego miłosierdzia

126. Cechy miłości doskonałej na podstawie "Hymnu o miłości" św. Pawła z Tarsu

Cechy miłości doskonałej na podstawie „Hymnu o miłości” św. Pawła z Tarsu

W szerzeniu nowej wiary największą rolę odegrał św. Paweł.

Szaweł z Tarsu żył od ok. 8 do ok. 67 r. n.e. Jego rodzice byli ortodoksyjnymi Żydami z pokolenia Beniamina. Zostali sprzedani jako niewolnicy do Azji, gdzie po pewnym czasie ich wyzwolono. Po ojcu odziedziczył prawa obywatela rzymskiego. Zgodnie z żydowskim zwyczajem został nauczony zawodu – wyrobu namiotów. Mając dwadzieścia lat, przybył do Jerozolimy. Został gruntownie wykształconym u jednego z najsławniejszych ówczesnych rabinów (Gamaliela) nauczycielem prawa, tj. faryzeuszem. Zaczął prześladować członków pierwotnej wspólnoty chrześcijańskiej. Jak głosi tradycja, w drodze do Damaszku ok. 36 r. n. e. stracił wzrok i otrzymał widzenie, a po trzech dniach w mieście został uzdrowiony. Odtąd nawrócił się i zaczął głosić, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym. Stał się apostołem, propagatorem i pierwszym teoretykiem chrześcijaństwa, głosił Ewangelię i zakładał wspólnoty chrześcijańskie w Grecji i Azji Mniejszej. Poniósł śmierć męczeńską. Pozostawił po sobie „Listy apostolskie”, tworzące podstawy uniwersalnej, adresowanej do wszystkich narodów i plemion nauki chrześcijańskiej. Listy św. Pawła odegrały bardzo ważną rolę w kształtowaniu się podstaw kościoła rzymskokatolickiego.

„Hymn o miłości” jest jednym z najpiękniejszych fragmentów Biblii. Zwykło się nazywać go Pieśnią nad Pieśniami Nowego Testamentu. Jest częścią Pierwszego listu do Koryntian, który powstał jako owoc podróży misyjnej św. Pawła do Koryntu, odbytej prawdopodobnie w latach 51-52 n.e. List został napisany podczas pobytu apostoła w Efezie ok. 56-57 r. n.e. Według św. Pawła dar miłości nadaje sens i wartość wszystkim innym charyzmatom. Apostoł zwraca uwagę, że miłość to pragnienie dobra i szczęścia, bezinteresowny dar z siebie, bezgraniczna ufność, siła przezwyciężająca egoizm.

W pierwszej części wymienia charyzmaty Ducha Św.:

- dar języków,

- dar prorokowania,

- dar mądrości,

- dar wiary,

- dar bezinteresownego czynienia dobra.

Druga część „Hymnu” wymienia cechy i zalety prawdziwej miłości:

- cierpliwość,

- przebaczenie,

- pokora,

- chęć czynienia dobra.

Trzecia część stanowi definicję prawdziwego chrześcijanina, który przedkłada przyszłość nad teraźniejszość.

Hymn stawia na piedestale cnót chrześcijanina miłość caritas – doskonałą miłość Boga i bliźniego. Życie w miłości jest bowiem bezpieczne – prawdziwie kochając, nikogo nie skrzywdzimy. Miłość ludzka jest także odbiciem miłości Boga.

122. Symboliczny język przypowieści ewangelicznej

Symboliczny język przypowieści ewangelicznej

Ewangelia (z gr. ewangélion) oznacza dobrą nowinę, dobrą wiadomość. W Nowym Testamencie rozumiana jest jako głoszona przez Jezusa zapowiedź nadejścia Królestwa Bożego. Ewangelie są zapisem opowiadań, które po śmierci Jezusa były przekazywane i rozpowszechniane przez Jego uczniów, w tym przez apostołów, którzy sami byli uczestnikami opisywanych wydarzeń. Za najstarszą uważa się powstałą ok. 65-70 r. n.e. „Ewangelię według św. Marka”. Ewangelie św. Mateusza i św. Łukasza powstały niewiele później, prawdopodobnie ok. 80-85 r. n.e., dlatego wszystkie trzy określa się mianem synoptycznych, czyli jednoczesnych. Najmłodsza jest „Ewangelia według św. Jana”, pochodząca z ok. 100 r. n.e. Wszystkie cztery znane są w najstarszym zapisie w języku greckim.

Przypowieść, czyli parabola (z gr. parabolē – zestawienie obok siebie) jest typowym gatunkiem literatury moralistycznej, znanym od starożytności greckiej i judaistycznej. Jest to narracja fikcyjna, oparta na zasadzie prawdopodobieństwa. Występują w niej dwa poziomy znaczeń: pierwszy, wzięty z życia codziennego oraz drugi, symboliczny, odwołujący się do spraw trudno uchwytnych, abstrakcyjnych. Znaczenie dosłowne i symboliczne łączy zasada analogii, odpowiedniości. Przypowieść ewangeliczna ma udostępnić zwykłym ludziom prawdy teologiczne, zwłaszcza wyjaśnić, jakie wymagania stawiane są chrześcijaninowi. Odmianą przypowieści jest tzw. przykład (łac. exemplum), czyli opowiadanie, w którym znacząca jest dosłowna warstwa fabularna, np. przypowieść o bogaczu i Łazarzu, o faryzeuszu i celniku, w których postacie i zdarzenia nie mają sensu alegorycznego, są dosłownymi przykładami postaw moralnych.

121. Tajemnica cierpienia niezawinionego w „Księdze Hioba”

Biblia próbuje odpowiedzieć na podstawowe pytania człowieka: jaki jest sens naszego istnienia, dlaczego człowiek musi cierpieć, czym jest miłość? Mądrość biblijna nie polega na wiedzy czy też na znajomości praw rządzących naturą. Prawdziwą mądrością jest zaufanie Bogu i postępowanie zgodnie z Jego wolą. Należąca do Starego Testamentu „Księga Hioba” porusza kwestie szczególnie bliskie każdemu człowiekowi, ponieważ pokazuje bohatera cierpiącego, czyli doświadczającego takich przeżyć, jakie są wpisane w ludzką egzystencję. Tematem tej opowieści jest problem cierpienia niezawinionego, bowiem skazany jest na nie człowiek dobry, prawy, bogobojny i szlachetny.

Księga składa się z trzech części: pisanego prozą prologu, poetyckiego dialogu ujętego w sześć części oraz epilogu, napisanego – podobnie jak część wstępna – prozą. Tekst powstał prawdopodobnie między V a III w. p.n.e.

Postać Hioba symbolizuje doświadczenie cierpienia, które jest wpisane w ludzkie życie. Tragizm losu bohatera wynika z jego przekonania o nieomylności i sprawiedliwości wyroków boskich, a jednocześnie – o własnej niewinności. Hiob nie wie i nie rozumie, dlaczego cierpi. Tak jak każdy człowiek, który odczuwa ból, zadaje pytanie o przyczynę swego cierpienia. Uniwersalna postać Hioba pozwala nazwa ją archetypem.

Archetyp to prototyp, stały i niezmienny wzorzec zachowań i postaw ludzkich, utrwalony w świadomości zbiorowej każdej społeczności (np. miłość matki do dziecka). Po raz pierwszy wzorce archetypiczne zostały zapisane i utrwalone w mitach.

„Księga Hioba” należy do pism mądrościowych, które wypełniają siedem ksiąg biblijnych. Doświadczony cierpieniem bohater – Hiob, jest prawdopodobnie postacią historyczną. Wspomina o nim prorok Ezechiel jako o „mężu sprawiedliwym”. W kulturze europejskiej Hiob istnieje przede wszystkim jako znak cierpienia i godności człowieka. Jego dramat jest osobisty. Walczy on sam o swoją godność, odpierając racje przyjaciół, którzy nakazują mu uznać własną winę i przyjąć cierpienie jako karę za grzech (zgodnie z pojęciem sprawiedliwości starożytnego Wschodu). Hiob szuka wyjaśnienia tajemnicy cierpienia niezawinionego, a opowieść o jego dramatycznych zmaganiach jest najbardziej uniwersalną księgą Biblii. Gatunkowo jest niejednorodna, rozpoczyna się i kończy narracją zawierającą wątki fabularne, całość jednak wypełniają monologi i dialogi – dyskusje Hioba z przyjaciółmi (Elifazem, Bildadem, Soforem, Elihu), wielkie „mowy sądowe” bohaterów oraz „lamentacje” Hioba. „Księga Hioba” ma charakter poetycki, a strukturą całości przypomina dzisiejszy rodzaj literacki dramatu.

„Księga Hioba” jest swoistym traktatem filozoficzno-poetyckim, poświęconym problemowi niezawinionego cierpienia. Hiob był sprawiedliwym człowiekiem, Bóg zesłał jednak na niego wszystkie możliwe nieszczęścia. Trzej przyjaciele cierpiącego męża są przekonani, że Hiob został ukarany za swoje grzechy. Nie rozumieją, że cierpienie może być niezawinione, Bóg bowiem jest sprawiedliwy, a sprawiedliwość z ludzkiego punktu widzenia to kara dla złych i nagroda dla dobrych. Tak samo myślał zresztą do tej pory Hiob. Jego bolesne doświadczenie prowadzi jednak do nowej wizji Stwórcy, istoty, której decyzje są dla ludzi nieodgadnione. Działań Boga nie możemy pojąć rozumem, trzeba zaś wierzyć w ich celowość i dobro. Cierpienie Hioba jest próbą wiary, z której bogobojny mąż – mimo przejmujących skarg – wychodzi zwycięsko. Pozostaje jednak nierozstrzygnięte i wciąż aktualne pytanie o sens dobra i zła oraz o naturę Boga.

Motywy biblijne mają charakter uniwersalny, stąd też częste do nich nawiązania w późniejszych tekstach literackich i innych tekstach kultury. Do „Księgi Hioba” sięga m.in. Anna Kamieńska, poetka przywołująca w liryce osobistej obrazy ludzkiego cierpienia, samotności i śmierci, w tomie wierszy „Drugie szczęście Hioba”, np. „Modlitwa Hioba”, „Powrót Hioba”.

Modlitwa Hioba

Panie naucz mnie milczeć

naucz milczeć mój język

i moje wargi

Naucz milczeć moje serce

Naucz mnie nie odpowiadać

na źle postawione pytania

i fałszywe oskarżenia

Naucz mnie milczeć

nawet kiedy mówię

Naucz mnie milczeć

kiedy chcę krzyczeć

kiedy milczenie boli

Naucz mnie nie skarżyć się

nie mówić o zmienności życia

jak ciężkie ono

jak mało w nim wszelkiego sensu

Naucz mnie sensu milczenia

i milczenia sensu

Naucz mnie abym i w śmierci milczał

bo są tacy których śmierć

krzyczy zawczasu do samego nieba

Naucz mnie modlitwy

która jest tęsknotą

i o nic nie prosi

Naucz mnie milczeć

zwłaszcza wobec tych

których kocham

niech nigdy słowo

od nich mnie nie rozdzieli

Naucz mnie milczenia

chorego zwierzęcia

milczenia chmury deszczu trawy

milczenia wieczoru i nocy

milczenia dobroci

i wdzięczności

Panie naucz mnie milczenia snu

milczenia wszystkich moich umarłych

Naucz mnie Panie

Swojego

najgłębszego milczenia.

Powrót Hioba

Nie umarł Hiob

nie rzucił się pod pociąg

nie zdechł za drutami

nie wywiał go komin

rozpacz nie dobiła

Dźwignął się ze wszystkiego

z nędzy brudu

świerzbu samotności

Ileż bardziej prawdziwy byłby Hiob umarły

jeszcze po śmierci Bogu bólu pięściami grożący

Lecz Hiob ocalał

obmył Ciało z krwi potu wrzodów

i legł we własnym odzyskanym domu

Biegli już nowi przyjaciele

Nowa żona nową miłością chuchała mu w usta

nowe dzieci rosły z miękkimi włosami

by Hiob kładł na ich głowach ręce

ryczały Nowe woły owce osły

tłukły nowymi powrozami w stajniach

klękały na słomie

Lecz Hiob szczęśliwy nie miał siły być szczęśliwy

bał się że wtórym szczęściem zdradza szczęście

bał się że wtórym życiem zdradza życie

Nie lepiej by ci było Hiobie

gnić w utraconym raju z umarłymi

niż teraz czekać na ich nocne nawiedziny

we snach przychodzą zazdroszczą ci życia

Nie lepiej było szczęśliwy Hiobie

zostać ochłapem jak jesteś ochłapem

wrzody twych dłoni i twarzy obmyte

w głąb się przeżarły do serca wątroby

Umrzesz Hiobie

Nie lepiej ci było umierać

z innymi w jednym bólu i żałobie

niż teraz z szczęścia nowego odchodzić

Wśród nowych ludzi zbędny jak wyrzut sumienia

w ciemności chodzisz ciemnością owinięty

ból przecierpiałeś przecierp teraz szczęście

A Hiob szeptał uparcie Panie Panie