525. "Bogurodzica" - najstarszy hymn Polski

„Bogurodzica” jest najstarszą zachowaną polską pieśnią religijną o tak dużym znaczeniu literackim i historycznym. Utwór jest anonimowy, a jego powstanie datuje się najczęściej na XIII wiek, choć dokładna data nie jest znana. Najstarszy zachowany zapis pieśni pochodzi z 1407 roku. „Bogurodzica” należy do literatury średniowiecznej i stanowi ważny zabytek języka polskiego. Początkowo była pieśnią religijną, później zyskała również znaczenie patriotyczne i stała się jednym z symboli polskiej tożsamości narodowej.

Tytuł utworu oznacza Matkę Boga, czyli Maryję. Pieśń ma charakter modlitewny i jest skierowana do Maryi oraz Jezusa Chrystusa. W pierwszej strofie wierni zwracają się do Maryi, nazywanej między innymi „Bogurodzicą” i „dziewicą”, prosząc ją o wstawiennictwo u Syna. Chcą, aby Chrystus zapewnił im pomyślność w życiu ziemskim, czyli szczęście i dostatek. W drugiej strofie bezpośrednim adresatem modlitwy staje się Jezus Chrystus, określany jako „Bożyc”, czyli Syn Boga. Wierni proszą Go o wysłuchanie modlitw i zapewnienie zbawienia po śmierci. Przywołują przy tym Jana Chrzciciela, którego wstawiennictwo ma pomóc w uzyskaniu Bożej łaski.

Ważnym elementem pieśni jest motyw deesis, czyli pośrednictwa świętych w modlitwie do Chrystusa. Maryja i Jan Chrzciciel zajmują szczególne miejsce w hierarchii religijnej, ponieważ mogą wstawiać się za ludźmi u Boga. W sztuce chrześcijańskiej i kulturze średniowiecza kompozycja przedstawiająca Chrystusa Pantokratora (władcy) w centrum, któremu towarzyszą zwrócone ku Niemu w geście modlitewnym Matka Boża (Bogurodzica) oraz św. Jan Chrzciciel. Człowiek średniowieczny postrzegał świat jako uporządkowany hierarchicznie, dlatego zwracał się do osób uznawanych za święte, aby za ich pośrednictwem uzyskać Bożą pomoc. W „Bogurodzicy” widoczny jest również teocentryzm, czyli przekonanie, że Bóg znajduje się w centrum świata i ludzkiego życia. Najważniejszym celem człowieka jest osiągnięcie zbawienia i życia wiecznego, choć wierni proszą również o pomyślność na ziemi.

Podmiot liryczny ma charakter zbiorowy. Wskazują na to formy liczby mnogiej, takie jak „zyszczy nam” i „usłysz głosy”. Modlitwa wyraża więc pragnienia całej wspólnoty wiernych, a nie pojedynczej osoby. Ludzie proszą zarówno o szczęście doczesne, jak i o zbawienie, co pokazuje, że ich oczekiwania dotyczą dwóch wymiarów egzystencji: życia na ziemi oraz życia po śmierci. Utwór podkreśla zależność człowieka od Boga i potrzebę uzyskania Jego łaski.

Pieśń charakteryzuje się podniosłym, uroczystym tonem. Występują w niej apostrofy, czyli bezpośrednie zwroty do adresatów, a także powtórzenia i paralelizm kompozycyjny. Obie strofy mają podobną budowę: wierni zwracają się do wybranej postaci świętej, a następnie przedstawiają swoją prośbę. Rymy i rytmizacja ułatwiały wspólne śpiewanie utworu.

„Bogurodzica” pełniła nie tylko funkcję religijną, lecz także społeczną i patriotyczną. Śpiewali ją polscy rycerze, między innymi przed bitwą pod Grunwaldem w 1410 roku, a także przed bitwą pod Nakłem (1431 r.) – przed starciem z Krzyżakami, bitwą pod Wiłkomierzem (1435 r.) – podczas wojny domowej na Litwie (ze Świdrygiełłą), bitwą pod Warną (1444 r.) – zgodnie z tradycją i późniejszymi wzmiankami pieśń towarzyszyła wojskom Władysława Warneńczyka, w czasie koronacji Władysława Warneńczyka (1434 r.) – wykonywana podczas uroczystości państwowych i religijnych. Wspólne wykonywanie pieśni umacniało poczucie jedności, wiary i przynależności do wspólnoty. Utwór łączył zatem modlitwę z wyrażaniem zbiorowej tożsamości.

Interpretując „Bogurodzicę”, należy zwrócić uwagę na sposób przedstawienia relacji między człowiekiem a Bogiem. Człowiek jest istotą zależną od sił wyższych, dlatego prosi o pomoc i wstawiennictwo. Jednocześnie nie ogranicza swoich pragnień do spraw doczesnych, lecz przede wszystkim dąży do zbawienia. Pieśń ukazuje charakterystyczny dla średniowiecza system wartości, w którym wiara, świętość i życie wieczne mają szczególne znaczenie. Jej wyjątkowość polega również na połączeniu głębokiej religijności z funkcją jednoczącą wspólnotę. Dzięki temu „Bogurodzica” jest zarówno świadectwem średniowiecznej duchowości, jak i ważnym elementem polskiego dziedzictwa kulturowego.

Jeśli notatka ma służyć do nauki na poziomie szkoły średniej, warto szczególnie dobrze opanować motyw deesis, teocentryzm, zbiorowy podmiot liryczny oraz podwójną funkcję pieśni – religijną i patriotyczną. To zagadnienia, które pozwalają nie tylko odtworzyć informacje o utworze, lecz także rzeczywiście go zinterpretować.

Klikając w ten link, możesz wysłuchać "Bogurodzicy" w wersji heavy metal.

Adam Mickiewicz - "Dziadów" część IV

Adam Mickiewicz - IV część „Dziadów”

Akcja IV części „Dziadów” rozgrywa się w noc zaduszną, 1 listopada, w domu Księdza. Duchownego odwiedza tajemniczy przybysz, którego Ksiądz początkowo nie rozpoznaje. Mężczyzna okazuje się dawnym uczniem i wychowankiem Księdza. Jest to Gustaw, nieszczęśliwy kochanek, który popełnił samobójstwo z powodu zawiedzionej miłości. Jego pojawienie się ma charakter nadprzyrodzony – bohater powraca jako duch, aby opowiedzieć o swoim życiu i cierpieniu.

Gustaw dzieli swoją opowieść na trzy części, odpowiadające kolejnym godzinom nocnego spotkania: godzinę miłości, godzinę rozpaczy i godzinę przestrogi.

W godzinie miłości Gustaw wspomina młodość i pierwsze spotkanie z ukochaną kobietą. Miłość przedstawia jako uczucie absolutne, wyjątkowe i niemal święte. Jest przekonany, że prawdziwi kochankowie są sobie przeznaczeni i powinni połączyć się na zawsze. Jego uczucie jest jednak nieodwzajemnione lub niemożliwe do spełnienia, ponieważ ukochana wybiera innego mężczyznę, kierując się przede wszystkim względami społecznymi i materialnymi.

W godzinie rozpaczy Gustaw opowiada o swoim cierpieniu po utracie ukochanej. Nie potrafi pogodzić się z tym, że kobieta, którą uważał za swoją drugą połowę, została odebrana mu przez konwenanse społeczne i małżeństwo z innym człowiekiem. Rozpamiętuje swoją samotność, cierpienie i poczucie całkowitej klęski. Ksiądz próbuje przekonać go, że powinien pogodzić się z losem, zapomnieć o przeszłości i żyć zgodnie z zasadami religii.

Gustaw nie przyjmuje tych argumentów. Uważa, że jego miłość była tak silna, iż nie można jej po prostu zakończyć ani zapomnieć. Jego cierpienie prowadzi go do przekonania, że śmierć nie uwolniła go od uczucia. Jako duch nadal pozostaje związany z ukochaną.

W godzinie przestrogi Gustaw krytykuje ludzi, którzy nie potrafią zrozumieć prawdziwej, romantycznej miłości. Szczególnie ostro ocenia małżeństwa zawierane z rozsądku oraz społeczeństwo, które podporządkowuje uczucia konwenansom. Jego historia staje się przestrogą przed lekceważeniem uczuć drugiego człowieka.

Rozmowa Gustawa z Księdzem kończy się niezwykłym wydarzeniem. Kiedy Ksiądz uznaje, że jego gość powinien być już martwy, Gustaw daje do zrozumienia, że jego śmierć nie zakończyła jego istnienia ani cierpienia. Pozostaje duchem zawieszonym między światem żywych i umarłych.

Narodowe Czytanie 2026

4 września 2026 r. włączyliśmy się w ogólnonarodową akcję społeczną promującą czytelnictwo pod nazwą „Narodowe Czytanie”. Wydarzenie odbyło się w auli szkolnej i zostało przygotowane przez p. Katarzynę Kadyjewską i p. Ewelinę Lechowicz. Do czytania zostały wskazane w tym roku przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej "Dziady" Adama Mickiewicza. Nasz wybór padł na II część "Dziadów. W tajemniczej scenerii nawiązującej do treści lektury, po przywitaniu przybyłych przez p. Ewelinę Lechowicz, p. Katarzyna Kadyjewska przedstawiła prezentację multimedialną dotyczącą tradycji Narodowego Czytania, życia i twórczości Adama Mickiewicza. Następnie rozpoczęło się czytanie przygotowanych tekstów. Jako pierwsi wystąpili kolejno dyrektorzy szkoły:

• p. dyrektor Agnieszka Galos,
• p. wicedyrektor Michał Leja,
• p. wicedyrektor Magdalena Płonka-Czarnota.

Po nich czytały dramat nauczycielki języka polskiego na przemian z przedstawicielami uczniów:

• p. Aneta Bojda-Wawrzonek.
• p. Małgorzata Tasior,
• p. Elżbieta Pięta,
• p. Katarzyna Kadyjewska,
• Wiktor Kuś z klasy I b,
• Melania Brydak z klasy I c,
• Paulina Kruk z klasy III br,
• Sebastian Sawa z klasy III c,
• Lidia Sopyła z klasy IV c,
• Adrian Wal z klasy IV c.

W wydarzeniu uczestniczyli jako słuchacze uczniowie pięciu klas: I b, I c, III br, III c i IV c Technikum nr 2 wraz z nauczycielami.

Rozpoczynamy nowy rok szkolny