317. Prezentujemy zwycięskie prace uczestników konkursu "Na Poczatku Było Słowo"

Zgodnie z zapowiedzią, prezentujemy utwory laureatów Konkursu Poetyckiego „Na Początku Było Słowo”. Życzymy przyjemności z czytania i wspaniałego odbioru.

 

I miejsce – Jakub Miklus z klasy I Samorządowego LO im. C. K. Norwida w Stalowej Woli

 

Na językach

 

Niebieskooka

z sercem przebitym

cierpieniem

Zraniona cierniem

hejtu

dźwiga ciężar szyderstwa

Ociera ukradkiem łzy

upokorzenia

Siedzi bezradna na językach

„życzliwych”

Ból obficie spływa

na bezradne serce

Pragnie narodzić się na nowo

w bezistnieniu

Nie rozumiem

Dlaczego?

 

Chodź

Poszukajmy razem śladów

nieba

 

Obserwator

 

Widzę mola

co wtulił się w szalik

Uciekł przestraszony

przed ścierką babci

Liże zadraśnięcia

w zakamarku ciszy

 

Widzę krzesła

zasiadły do wspólnego stołu

Czekają na bezsenną noc

domowników

 

Słyszę wiatr

przygrywa na basach

nad Sanem

języka zapomniał

w bełkocie rzeki

 

Słyszę płacz

brzozy

Smutno zawodzi

pod dotykiem mgły

zamiast oddychać

błękitem

 

Posucha

 

W starych uliczkach wiersza

zgubiłem natchnienie

Poszły na pogaduchy?

 

Z sennej pościeli wynurzają się

rozespane strofy

Dotykają kolorem

smutku

Dręczą dysharmonią

Ożeniony z ciszą

słyszę westchnienie Weny

Na swym grzbiecie niesie

nowosłowa

szepty liści

i płacz wiatru

Nowonarodzone strofy pachną

barwą lata

 

Wtulam się w ciepło poezji

 

II miejsce – Kacper Życzyński z kl. VIII Szkoły Podstawowej nr 12 im. Jana Pawła II w Stalowej Woli

 

Biografia

 

Pytają mnie, kim jestem....

Jedynym niewyśpiewanym tekstem

schowanym na szuflady dnie

bez szans na powodzenie

 

Pytają mnie, gdzie jestem....

Na granicy szklanego ekranu

gdzie niemożliwe z możliwym się miesza,

a magia z rzeczywistością.

Bez ciepła, bez emocji, bez życia

Jest tylko głos, a czasem obraz

za granicą zimnego szkła.

 

Pytają mnie, dokąd zmierzam....

Chcę dosięgnąć gwiazd, odbić się od dna,

być istotą z kości, krwi i duszy,

szukać szczęścia i miłości.

Wyjąć z szuflady teksty dawne

niech lecą w niebiosa jak ptaki.

Żyć pełnią życia

Sięgać po nieosiągalne.

 

Otoczenie

 

Dookoła mnie ludzie krzyczą

Ze złości, bezsilności, rozpaczy...

 

Wokół mnie ludzie płaczą

Z bólu, tęsknoty, utraty...

 

Dokoła mnie ludzie cierpią

z miłości, bólu, choroby...

 

Wokół mnie ludzie się boją

odrzucenia, samotności, śmierci....

 

A może to śmierć jest wybawieniem

od krzyku, płaczu, cierpienia....

 

Obok mnie ktoś modli się

szczęśliwy

 

Zbudowani buntem

 

Wokół słyszysz ciszę

Wokół słyszysz gniew

Wokół widzisz piekło

Wokół czujesz lęk

 

Ludzie kryją się przed złem

i modlą się w schronach

by przeżyć kolejny, trudny dzień.

Bo nienawiść bierze górę

A zło popycha Cię na dno.

 

Świat krzyczy: jeden-zero

 

Zbuntowani jednak robią światu wspak

Zbuntowani dostrzegają prawdy źdźbło

Zbuntowani chcą pokonać zło

Zbudowani, żeby życiu radę dać

Zbudowani, żeby dawać, a nie brać.

 

Zbuntowani krzyczą: jeden-jeden.

 

III miejsce – Emilia Osenkowska z kl. I Zespołu Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Nowosielcach

 

Miejsce

 

Jest takie miejsce

gdzieś niedaleko

wśród złotych liści

i śpiewu ptaków

 

Jest takie miejsce

gdzie zniczy łuna

na krzyż złamany

przydrożny pada

 

To w takim miejscu

muzykę tworzy

z szelestu liści

tańcząca dusza

 

To w takim miejscu

ta moc niezwykła

otuli ciszą

i już nie puści

 

Jest takie miejsce

gdzie świat dla Ciebie

nie Ty dla świata

struny swe stroi.

 

Ja o nim wiem

bo w niego co dzień

korzeniem wrastam.

 

Szczęście

 

Złapałam dziś szczęście

uwierzcie na słowo

pod blaskiem księżyca schowałam

 

Złapałam dziś szczęście

co nie sprawą prostą

po ziemi stąpając zawzięcie

 

Złapałam dziś szczęście

i mówię wam szczerze

ciepło mi było na duszy

 

I przyszło pożegnać się

ze szczęściem łapanym

bo życie to nie nowela

bo życie to taka istota przepiękna

co daje rani zabiera.

 

Moment

 

Czasem nadchodzi taki moment

że ludzka dusza ran nie leczy

że ramiona czułe duszą

słowa kluczowe ranią

a człowiek kochany odchodzi

 

Czasem nadchodzi taki moment

że leżysz z myślami

że nikogo już nie ma

Na krzyk brak sił

 

W takim momencie co nadchodzi

zostań ze sobą i z myślą

że to minie

że to boli tylko chwilę

i więcej już nie wróci.

 

Bo nadejdzie kiedyś taki moment

że się życiu w twarz zaśmiejesz

że zrozumiesz – życie to chwila

co nadchodzi trwa i mija.

 

Wyróżnienie – Natalia Rzeszutek z kl. III Zespołu Szkół Techniczno-Weterynaryjnych w Trzcianie

 

Cisza

 

Płowa cisza wśród setek myśli głosu

Graniczy ze

Sztormem nerwów w sercu,

A w głowie próżnia

Kurtyna

nie pozwala odkryć obłędu,

choć kipią nim jeziora szkliste.

Cisza…

Jest pustą muzyką,

Szarą melodią,

Labiryntem

 

Zagubiona

 

Między trzepotem skrzydeł,

A myśli zamętem

Między euforią bezdenną,

A strachu odmętem

Między świtem a zmierzchem

Niebem a ziemią

Spaceruję mgłą owinięta

Bezładem przelękniona

Sama – jak zaklęta

 

Upadek serca

 

O Nienawiści tak potężna!

Tak nieopatrznie w mym sercu zasiana,

Latami kiełkująca,

Dziś owoc swój wydajesz!

 

Swymi ciężkimi korzeniami

Coraz mocniej wbijasz się w duszę moją

Powoli, bezboleśnie rozdzierając sumienie

 

O Nienawiści niewzruszona,

Co tak niewinnym żarem we mnie błyskałaś,

Dziś morzami niszczycielskich pożóg,

Umysł mój zalałaś

 

A w oczach już tylko kipiące wulkany

 

O Nienawiści niezrównana,

Na jedno Twe słowo

- giną tysiące

Na jedno skinienie

- padają imperia

Na jedno oka mgnienie

Świat rudą krwią rdzewieje

 

O Nienawiści utęskniona!

Co wojną i śmiercią szaty swe haftujesz

Upoję się Tobą i utkam najpiękniejszy kobierzec z grzechu.

 

Wyróżnienie – Joanna Góra z kl. III Zespołu Szkół Techniczno-Weterynaryjnych w Trzcianie

 

Stokrotka

 

Kocha, lubi, szanuje…

Czasem się zastanawiam

Czy może coś do mnie czuje?

Pytają mnie znaki z nieba

Czy mi tego potrzeba?

Czy spokój w tym znajduje?

 

Kocha, lubi…

Nie wiem czy to wszystko

W końcu mnie nie zgubi

Choć świat wokół nabrał koloru

Chyba nie mam już wyboru

Nic mnie nie wymówi

 

Kocha…

Więc od teraz mam

Wszechmocnego wroga,

Który, gdy tylko zechce

Skruszy naraz moje serce

A potem sam zaszlocha

 

Pokrzywa

 

Wszystkich razi swym dotykiem,

Na jej widok krzywią twarze.

Przecież ich nie goni krzykiem:

„Tu nie podchodź, bo poparzę!”

 

Chciałaby być podziwiana

Za swe zwinne, kształtne listki

Kolce groźne, lecz niewielkie

Jak się przypodobać wszystkim?

 

Patrzy tęsknie na przechodniów

Może ktoś się w niej zadurzy?

Wszystkim wadzi, ale przecież

Tak niewiele jej brakuje

Do róży

 

Pszenica

 

Rosły złote kłosy

Pod błękitnym niebem

Rosły, by w przyszłości

Rumianym stać się chlebem

 

Rosły kłosy złote,

Niebo zbrązowiało

I na pola żyzne

Ktoś wytoczył działo

 

Zmiażdżył złote kłosy,

Ostrzelał zagrodę

Ziemia co rodziła

Dziś stała się grobem.

316. Bądź najbardziej męskim z wszystkich mężczyzn świata

     10 marca przypada Międzynarodowy Dzień Mężczyzny.

Z tej okazji składamy wszystkim Mężczyznom życzenia

szczęścia, radości, uśmiechu,

sukcesów w życiu,

powodzenia w miłości i spełnienia marzeń.

Niech nie opuszczają Was dobre zdrowie, męska siła i odwaga!

 

/źródło: pixabay.com/

315. Jesteś kobietą i możesz wszystko!

(...) A że Pan Bóg ją stworzył, a szatan opętał,
Jest więc odtąd na wieki i grzeszna, i święta,
Zdradliwa i wierna, i dobra i zła,
I rozkosz i rozpacz, i uśmiech i łza,
I gołąb i żmija, i piołun i miód,
I anioł i demon, i upiór i cud,
I szczyt nad chmurami, i przepaść bez dna,
Początek i koniec - kobieta, acha! (...)

(Julian Tuwim)

Wszystkim Kobietom pracującym i uczącym się w naszej szkole życzymy,

aby na zawsze pozostały piękne, mądre i kochane!

314. Przytul, pomachaj!

Pamiętając o zachowaniu dystansu społecznego,

prześlij bibliotekarce lub bibliotekarzowi

uścisk,

pomachaj przyjaźnie,

bo dziś jest

Międzynarodowy Dzień Przytulania Bibliotekarzy!

/Grafika pochodzi ze strony lustrobiblioteki.pl i została pobrana oraz udostępniona za oficjalnym pozwoleniem/

313. 14 listopada - Ogólnopolski Dzień Biblioterapii

/pixabay.com/

Czy wiesz, że książka może Ci pomóc w walce z chorobą lub stresem?

/pixabay.com/

Wykorzystanie książek i czasopism w celu uregulowania systemu nerwowego człowieka i jego psychiki nazywamy biblioterapią.

/pixabay.com/

Literatura zmniejsza stres i poczucie osamotnienia lub wykluczenia. Uczy myślenia, pomaga w kształtowaniu światopoglądu, daje możliwość spojrzenia na różne problemy z wielu perspektyw. Kształtuje ludzkie umysły, dlatego jest podstawowym i najważniejszym narzędziem biblioterapii.

/pixabay.com/

Zawarte w książkach treści kształtują osobowość, rozwijają wyobraźnię i poszerzają perspektywy. Kształtują w użytkownikach język, dzięki któremu komunikują się ze światem, uczą formułować i werbalizować swoje myśli. Jest to podstawowa umiejętność człowieka. Czytanie rozwija również zasób słownictwa.

/pixabay.com/

Książki odkrywają przed czytelnikiem wachlarz różnorodnych emocji i poszerzają horyzonty. Otwierają często wrota do innego świata i pozwalają przenieść się tam choć na chwilę – wpływa to terapeutycznie na człowieka, ponieważ pozwala oderwać się od problemów dnia codziennego.

/pixabay.com/

Czytanie książek od zawsze ma działanie terapeutyczne – zarówno sama czynność czytania, jak i przyswajane treści.

/pixabay.com/

W dobie wszechobecnego braku czasu, szybkiego życia w wielkich miastach, literatura pełni często również funkcję wychowawczą. Pokazuje relacje międzyludzkie i wydobywa z człowieka całą gamę emocji.

/pixabay.com/

312. Dlaczego 11 listopada obchodzony jest jako święto państwowe?

/pixabay.com/

Corocznie 11 listopada obchodzone jest w Polsce Narodowe Święto Niepodległości. Dlaczego właśnie wtedy? Co stało się tego dnia?

103 lata temu – 11 listopada 1918 roku – podpisany został we Francji rozejm pomiędzy państwami biorącymi udział w I wojnie światowej. Wojska niemieckie wycofywały się z ziem polskich, a znajdująca się pod zaborami Polska wreszcie, po 123 latach, odzyskiwała niepodległość.

/pixabay.pl/

Również tego samego dnia Rada Regencyjna przekazała marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu władzę zwierzchnią nad wojskiem polskim.

Ze względu na te dwa doniosłe wydarzenia dzień 11 listopada został uznany za symbol powrotu polski do grona państw niepodległych. Świętem państwowym stał się w 1937 roku, na mocy ustawy o Święcie Niepodległości.

Rocznica odzyskania niepodległości przez Polskę jest jednym z najważniejszych świąt w polskim kalendarzu. Manifestujemy wówczas swój patriotyzm i przywiązanie do tradycji narodowej poprzez wywieszanie biało-czerwonych flag i śpiewanie hymnu państwowego.

/pixabay.com/

311. Uroczystość Wszystkich Świętych

1 listopada każdego roku obchodzimy uroczystość Wszystkich Świętych. Jest to katolickie święto ku czci wszystkich tych, którzy po śmierci zostali zbawieni i przebywają w niebie. Uroczystość ta powiązana jest z przypadającym na 2 listopada Dniem Zadusznym, czyli Świętem Zmarłych. Zwyczajowo odwiedzamy cmentarze w dzień Wszystkich Świętych, kultywując pamięć o zmarłych krewnych, przyjaciołach, nauczycielach i wszystkich tych, którzy za życia byli dla nas ważni. Starajmy się pamiętać także o tym, aby zapalić świeczkę na grobach opuszczonych, których nikt już nie odwiedza i na mogiłach bohaterów lub męczenników.

/pixabay.com/

Kwitną zniczami

ciemne chodniki.

Jesienne kwiaty,

błędne ogniki

palą się znicze.

 

Dziesiątki, setki,

tysiące zniczy...

Nikt ich nie zliczy...

 

Przechodzą ludzie,

schylają głowy.

Wśród żółtych liści

listopadowych

palą się znicze...

(Danuta Wawiłow, Znicze)

/pixabay.com/

310. Patroni roku 2022

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił nazwiska wybitnych Polaków, którzy będą patronować różnym działaniom w sferze kultury w roku 2022.

1. MARIA KONOPNICKA – pisarka, poetka, tłumaczka i publicystka. W 2022 roku przypada 180 rocznica jej urodzin. Autorka pieśni patriotycznej Rota oraz licznych utworów dla dzieci i dorosłych.

Maria Konopnicka /źródło: Wikipedia/

2. JÓZEF WYBICKI – autor Pieśni Legionów Polskich we Włoszech, która w 1927 roku stała się naszym hymnem narodowym. W 2022 roku minie 225 lat od powstania tego utworu.

Józef Wybicki /źródło: Wikipedia/

3. WANDA RUTKIEWICZ – polska himalaistka światowej sławy. Jako trzecia kobieta na świecie i pierwsza Polka zdobyła szczyt Mount Everest, a jako pierwsza kobieta – szczyt K 2.

Wanda Rutkiewicz /źródło: Wikipedia/

4. MARIA GRZEGORZEWSKA – twórczyni pedagogiki specjalnej w Polsce, była także tyflopedagogiem i tyflopsychologiem, działała społecznie. W uchwale sejmowej przypomniano jej zdanie: „Piękne słowa tylko szkodę przynoszą, jeśli nie są poparte czynem, choćby próbą działania”.

Maria Grzegorzewska /źródło: encyklopedia.pwn.pl/

309. Międzynarodowy Dzień Mediacji

Co roku w trzecim tygodniu października przypada Międzynarodowy Dzień Mediacji. W roku 2021 przypada on na 21 października.

Mediacja to próba doprowadzenia do ugodowego, satysfakcjonującego obie strony rozwiązania konfliktu na drodze dobrowolnych negocjacji z udziałem osoby trzeciej, neutralnej – mediatora.

Mediacje można prowadzić także w szkole. Mediatorem w tym wypadku powinna być osoba ciesząca się zaufaniem uczniów: nauczyciel lub uczeń (mediator rówieśniczy).

Zachęcamy do porozumiewania się bez konfliktu, a także do zgłaszania problemów z rozwiązywaniem konfliktów do szkolnych mediatorów: p. Katarzyny Kadyjewskiej – mediatora dorosłych i p. Kamili Blok – mediatora młodzieży.

/Pixabay.com/

308. Warszawa – miasto Wokulskiego

Warszawa – miasto Wokulskiego

 

Miasto to jeden z najciekawszych motywów w prozie dziewiętnastowiecznej. Pisarzy, zwłaszcza realistów, interesowało pokazanie przekroju, panoramy społeczeństwa, analizowanie procesów w nim zachodzących. Dynamiczny rozwój cywilizacyjny, a więc także rozrastanie się miast, stanowiły wyśmienity materiał dla badawczej działalności pisarzy pozytywistycznych.

W latach 1878 – 1879, czyli w czasie, gdy toczy się akcja powieści, Warszawa była miastem gubernialnym. Od około 1875 r. systematycznie przebudowywano niektóre miejskie budynki na modłę wschodnią, dodając np. cerkiewne, cebulaste kopułki na kościele św. Aleksandra czy Pałacu Staszica. Językiem urzędowym był rosyjski, stąd wszystkie szyldy pisano cyrylicą. W wyniku represji popowstaniowych zlikwidowano najpierw uniwersytet, krótko też funkcjonowała Szkoła Główna, ostatecznie przemianowana na cesarski uniwersytet rosyjski.

W powieści Prusa Warszawa jest miastem jakby o wydartym sercu, brakuje bowiem symboli niepodległej Polski – Zamku Królewskiego, Starego Miasta. Krakowskie Przedmieście, przy którym znajduje się sklep Wokulskiego, biegnie jak gdyby w pustkę. Prus unika również sygnałów mówiących o zmianach Warszawy pod rosyjską administracją. W powieści w zasadzie nie ma też Rosjan – poza partnerem w interesach Wokulskiego, Suzinem. Wszystkie te pominięcia autora wynikają z konieczności używania przez pisarzy pozytywistycznych języka ezopowego. Pominięcie rosyjskiego panowania w Warszawie sygnalizowało patriotyzm autora.

307. Jak interpretować wiersz?

Jak interpretować wiersz?

 

I.

Czytając utwór (najlepiej kilkakrotnie), podkreśl wersy lub wyrażenia, na które zwróciłeś uwagę. Pozwoli to na znalezienie własnej ścieżki interpretacyjnej. Można również stawiać znaki obok każdego obrazu poetyckiego, strofy lub wersu, które są zrozumiałe oraz pytajniki obok tych niezrozumiałych lub których sens wydaje się niejasny.

II.

Zwróć uwagę na tytuł.

Tytuł identyfikuje utwór, często wskazuje drogę interpretacji. Zastanów się, jaki charakter ma tytuł:

- Czy jest pytaniem, zaproszeniem czytelnika do rozmowy? (np. C. Miłosz, Ars poetica?)

- Czy wskazuje bezpośrednio na gatunek wiersza i realizowane w nim zasady poetyckie? (np. A. Mickiewicz, Oda do młodości)

- Czy powraca w wierszu jako refren – co wskazuje na wiersz-piosenkę, wiersz rytmiczny, melodyjny? (np. A. Mickiewicz, Nad wodą wielką i czystą…)

- Czy jest stwierdzeniem, oznajmieniem? (np. C. K. Norwid, Mój ostatni sonet)

- Czy jest zwrotem do adresata? (np. J. Kasprowicz, Witajcie, kochane góry…)

- Czy jest grą językową? (np. M. Białoszewski, Mironczarnia)

- Czy zawiera jakiś motyw? (np. J. Wittlin, Stabat Mater)

- Czy tytuł jest metaforyczny? (np. M. Białoszewski, Szare eminencje zachwytu)

- Czy ma charakter prowokacyjny lub jest przewrotny? (np. J. Ficowski, Modlitwa do świętej wszy)

III.

Zwróć uwagę na autora wiersza.

Warto wiedzieć, kim jest autor utworu: w jakiej epoce żył, do jakiego pokolenia lub grupy poetyckiej przynależał, czy był tradycjonalistą, czy poetą awangardowym. Dzięki temu łatwiej ci będzie dostrzec kontekst biograficzny, pomocny w interpretacji tekstu.

IV.

Określ temat wiersza

Zastanów się, o czym jest wiersz, jaki jest jego główny problem. Może utwór jest:

- poetyckim manifestem (np. A. Asnyk, Do młodych),

- dramatycznym apelem skierowanym do odbiorców (np. T. Różewicz, Lament),

- hołdem poety złożonym innemu poecie, Bogu, artyście itp. (np. C. K. Norwid, Fortepian Szopena),

- miłosnym wyznaniem (np. A. Mickiewicz, Do Laury),

- rozrachunkiem poety, np. z samym sobą (np. T. Różewicz, bez),

- poetyckim testamentem (np. J. Słowacki, Testament mój),

- wyrazem uczuć: rozpaczy, zwątpienia, zachwytu itp. (np. K. Przerwa-Tetmajer, Konaj, me serce),

- filozoficzną refleksją (np. J. Kochanowski, Pieśń XX [Miło szaleć…]),

- szokującym konceptem poetyckim, oryginalnym pomysłem (np. J. A. Morsztyn, Do trupa),

- wyznaniem człowieka końca wieku (np. K. Przerwa-Tetmajer, Koniec wieku XIX),

- opisem pięknego krajobrazu (np. L. Staff, Wysokie drzewa).

V.

Określ typ liryki ze względu na rodzaj wyrażanych w wierszu przeżyć. Zastanów się, czy utwór należy do liryki:

- miłosnej (np. B. Leśmian, W malinowym chruśniaku),

- refleksyjnej (np. W. Szymborska, Sto pociech),

- filozoficznej (np. J. Kochanowski, Pieśń IX [Nie porzucaj nadzieje…]),

- religijnej (np. J. Baka, Uwaga wieczorna),

- patriotycznej (np. A. Mickiewicz, Reduta Ordona),

- politycznej (np. J. Kochanowski, Pieśń XIV [Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie…]),

- autotematycznej (np.  L. Staff, Ars poetica),

- funeralnej (np. W. Szymborska, Nagrobek),

- pejzażowej (np. K. Przerwa-Tetmajer, Melodia mgieł nocnych).

VI.

Określ dominantę kompozycyjną i stylistyczną.

Żeby określić dominantę kompozycyjną, sprawdza się, czy struktura wiersza jest zorganizowana według jakiegoś formalnego chwytu. Typ dominanty kompozycyjnej zależy od rodzaju liryki, gatunku lub organizującego tekst zabiegu składniowego. W liryce bezpośredniej dominantę kompozycyjną stanowi najczęściej podmiot liryczny, w pośredniej – typ obrazowania (realistyczny, fantastyczny, deformujący).

Dominanta stylistyczna to centralny element stylu danego utworu, któremu podporządkowane zostały inne składniki językowej budowy wiersza. Dominantą może stać się dowolny składnik językowy, np.:

- nagromadzenie metafor,

- nagromadzenie neologizmów,

- instrumentacja głoskowa,

- rozpoczynanie kolejnych wersów od tych samych słów (anafora),

VII.

Scharakteryzuj konstrukcję podmiotu lirycznego i adresata.

Zastanów się nad następującymi zagadnieniami:

- Kim jest osoba mówiąca w wierszu („ja” liryczne): filozofem, mędrcem, poetą, wędrowcem, kochankiem itp.? Co na to wskazuje?

- Czy możemy go utożsamić z autorem utworu? (podmiot autorski)

- Czy mówi wprost (liryka bezpośrednia), czy ukrywa się za elementami świata przedstawionego (liryka pośrednia)?

- Jaką postawę przyjmuje podmiot liryczny wobec tego, co mówi (np. humor, ironia, dystans, zaangażowanie)?

- Do kogo mówi podmiot liryczny? Czy to wiersz skierowany do konkretnego adresata?

- Jakie są relacje między podmiotem a adresatem: dystans (ja – ty, ja – wy) czy identyfikacja (my, ja – my)?

VIII.

Wyodrębnij pozostałe elementy świata poetyckiego.

Odpowiedz sobie na pytania:

- Z jakim rodzajem liryki masz do czynienia (bezpośrednią – osobistą, roli, maski; pośrednią – opisową, sytuacyjną; inwokacyjną)?

- Co dzieje się w wierszu: czy masz do czynienia ze statycznym opisem,
czy wydarzeniem, dynamiczną akcją?

- Z jakim sposobem obrazowania masz do czynienia:

•  realistycznym – opisywana rzeczywistość ma odzwierciedlenie w realnym świecie
•  fantastycznym – wprowadzenie elementów niemających swoich odpowiedników w realnym świecie
•  przekształcającym – w kreowanym świecie pozostaje wiele elementów realnych, ale są one celowo wprowadzone w nowe, niezwykłe związki, przekształcone i zdeformowane

IX.

Przeanalizuj kolejne obrazy poetyckie, motywy.

To etap, kiedy powinieneś przyjrzeć się każdemu wersowi wiersza i pozwolić na  skojarzenia, wyjaśnienia, interpretacje. Z drobnych elementów – obrazów możesz zbudować całość i krok po kroku odsłonić wizję świata, tłumaczyć sens całości.

Sposoby analizowania:

- odczytywanie sensów kolejnych strof – każda strofa  ukazuje jeden obraz albo motyw i budzi konkretne skojarzenia,

- postawienie hipotezy interpretacyjnej, a następnie wyszukiwanie w wierszu argumentów, które ją udowodnią i potwierdzą,

- rozważanie każdego motywu w kontekście filozoficznych rozważań i odwołań do tradycji.

X.

Poszukaj odwołań do tradycji kultury.

Odwołania są ważnym elementem, bowiem nie tylko świadczą o oczytaniu i umiejętności kojarzenia faktów, ale też umieszczają wiersz w kręgu literackiej tradycji. Nie można interpretować dzieła samego w sobie, w oderwaniu od bogactwa kulturowego kraju, szerszych odwołań.

W poezji często znajdujemy odwołania do dwóch najważniejszych filarów kultury: starożytności i Biblii.

Interpretując poszczególne motywy, staraj się wskazać ich związki z tradycją, określonymi kręgami kulturowymi.

Pamiętaj o tym, że nawiązania do tradycji są nie tylko źródłem inspiracji, lecz mogą mieć również charakter polemiczny czy prześmiewczy.

XI.

Zbadaj ukształtowanie stylistyczne wiersza.

Poeci celowo nadają swoim utworom taki, a nie inny kształt, dlatego musisz dysponować wiedzą z zakresu poetyki. Analizując obrazy w wierszu, powinieneś jednocześnie eksponować najciekawsze zabiegi poetyckie.

Analiza środków stylistycznych powinna uwzględniać następujące warstwy języka:

- fonetyczną (np. aliteracja, onomatopeja, instrumentacja głoskowa),

- słowotwórczą (np. neologizm, zdrobnienie, zgrubienie),

- semantyczną (np. epitet, porównanie, metafora, oksymoron, peryfraza, hiperbola, animizacja, personifikacja, symbol, alegoria),

- składniową (np. inwersja, elipsa, powtórzenie, anafora, epifora, paralelizm składniowy, wyliczenie, apostrofa, pytanie retoryczne, wykrzyknienie, antyteza, przerzutnia),

- leksykalną (np. dialektyzm, archaizm, kolokwializm, wulgaryzm).

Pamiętaj, że każdy środek stylistyczny pełni w wierszu określoną funkcję.

Analizując środki stylistyczne, nie możesz zapomnieć o częściach mowy. Ich wyeksponowanie w wierszu pełni określoną funkcję.

Na przykład:

- nagromadzone czasowniki dynamizują obraz poetycki,

- nagromadzone rzeczowniki i określające je przymiotniki tworzą obraz statyczny,

- użycie zaimków „coś”, „ktoś”, „gdzieś”, „jakiś” może potęgować wrażenie nieokreśloności,

- użycie czasowników w formie bezosobowej (np. „zrobiło się”, „upadło”) może podkreślać stan bezosobowości lub świadczyć o dystansie podmiotu lirycznego do tego, o czym opowiada.

Zwróć również uwagę na to, przy pomocy jakich wrażeń zmysłowych poeta tworzy obrazy (np. wzrokowych, słuchowych). A może autor stosuje synestezję?

Analizując warstwę językową wiersza, zastanów się, jakim stylem operuje poeta:

- wysokim (podniosłym) – zarezerwowany dla tematów szczególnie doniosłych; charakteryzuje się rozmaitością środków stylistycznych, ozdobnością, wyszukaną frazeologią,

- niskim (prostym) – przeznaczony do przedstawiania tematów powszednich; charakteryzuje się prostotą, brakiem tropów stylistycznych, wyrażeniami niewyszukanymi.

Ukształtowanie wypowiedzi poetyckiej determinuje również:

- styl epoki – np. barokowy, romantyczny, młodopolski,

- styl prądu literackiego – np. klasycystyczny, rokokowy, sentymentalny,

- styl artystyczny – np. realistyczny, naturalistyczny, impresjonistyczny, ekspresjonistyczny,

- styl grupy poetyckiej – np. futurystów, skamandrytów, awangardy,

- styl autora – indywidualny dla danego twórcy, który niejako identyfikuje poetę, np. styl T. Różewicza charakteryzujący się oszczędną stylistyką, redukcją metafory, konfrontowaniem słów i ich znaczeń,

- styl gatunku literackiego – np. sielanki, ody, pieśni, sonetu, fraszki.

XII.

Zbadaj warstwę wersyfikacyjną wiersza.

Każdemu spostrzeżeniu powinno towarzyszyć określenie funkcji zastosowanych zabiegów w zakresie:

- budowy wiersza (czy wiersz jest stychiczny, czyli ciągły, czy stroficzny),

- systemu wersyfikacyjnego (czy masz do czynienia z wierszem zdaniowym, sylabicznym, sylabotonicznym, tonicznym, wolnym),

- stóp akcentowych (np. jamby, trocheje, amfibrachy),

- rymów (czy rymy są dokładne, czy nie, żeńskie czy męskie, parzyste, krzyżowe czy okalające).

XIII.

Przywołaj konteksty interpretacyjne.

Interpretację wiersza wzbogacą konteksty:

- biograficzny,

- filozoficzny/religijny,

- historyczny,

- społeczno-polityczny,

- obyczajowo-psychologiczny,

 kulturowy/historycznoliteracki,

- osobisty (związany z własnymi doświadczeniami).

Każde odwołanie się do kontekstów musi być funkcjonalne, celowe, istotne dla analizy i interpretacji wiersza.

XIV.

Dokonaj podsumowania i oceny wiersza.

W zakończeniu eseju powinieneś:

- wyjaśnić, na czym polega wartość utworu,

- ocenić kunszt artystyczny poety,

- potwierdzić bądź obalić hipotezę interpretacyjną wysuniętą na początku pracy,

- ewentualnie przywołać emocje, jakie budzi wiersz.

Wartość wiersza może polegać np. na:

- oryginalności,

- zdolności wywoływania wzruszeń, doznań,

- przekazywaniu ważnego przesłania,

- skłanianiu do głębokich refleksji.

XV.

Wystrzegaj się:

- streszczania kolejnych obrazów poetyckich,

- wyliczania środków stylistycznych, braku określania ich funkcji,

- oddzielania analizy od interpretacji,

- sprowadzenia pracy do przytaczania kolejnych cytatów i ich powierzchownego komentowania,

- przywoływania kontekstów kulturowych niemających związku z omawianym wierszem,

- niewłaściwego używania pojęć: autor – narrator – podmiot liryczny – bohater liryczny.

306. Październik - Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych

Rozpoczyna się październik - Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych.

W październiku szczególnie pamiętajcie o bibliotece - miejscu przyjaznym, spokojnym, czekającym na Was zawsze.

Nie zapominajcie o książkach - nie tylko lekturach, ale także o tych, których czytanie sprawia wyjątkową przyjemność.

/"Biblioteka w Szkole"/